GİZMO VETERİNER MUAYENEHANESİ

Köpekler Nasıl Evcileşmişlerdir?

Hayvanların kendi doğasından oldukça farklı şekilde ve insanın arzu ettiği boyutlarda,

yeni bir davranış yapısı kazanması olarak tarif edebileceğimiz evcilleşmede binlerce yıl

süren doğal bir seleksiyon söz konusudur. Böylece hem bitkilerin hem de hayvanların evcilleştirilmeleri için genetik değişimler meydana gelmiştir.

Dünya' da 4.000 memeli, 10.000 kanatlı türü olmasına rağmen bunların sadece bir

düzinesi insanla evcilleşme ilişkisine girmiştir.

Mağaralardaki taş oymalarından bildiğimiz kadarıyla eski Mısırlılar çok uğraştıkları halde sırtlan, geyik, ibeks (bir dağ keçisi) gibi hayvanları evcilleştirmeyi başaramadılar.

İnsana kısmen de olsa yakın yaşayan sincap evcilleşmedi; evcil hayvanlarımızın çok

yakın akrabaları olan koyot, bizon, orman tavuğu ve zebra evcilleştirilemedi ama at,

kurt ve tavşan vs. evcilleştirilebildi.

Son araştırmalara göre köpek, insanın en eski ev hayvanıdır. İlk olarak, son buz çağının sonuna doğru Avrupa ve Yakm Doğu'da, daha sonra Amerika'da evcilleştirilmiştir. Bonn yakınlarındaki Oberkassel kasabasında, Geç Paleolitik bir mağarada bulunan bir köpeğin çene kemiği üzerinde yapılan incelemelerle ilk evcil köpeğin ortalama 14.000 sene evvel yaşadığı anlaşılmıştır. Böylece insanın en eski ev hayvanının köpek olduğu ortaya konmuştur.

Bazı kaynaklara göre kurtların evcilleşmeye başlaması İsrail'de MÖ 12.000-10.000, Anadolu'da ise 7000 yıllarına uzanmaktadır.

Arkeolojik kanıtlar bulunmasa da genetik üzerine yapılan çalışmalar sonucunda,

bu tarihlerin daha da eskilere uzandığı düşünülmeye başlanmıştır.

Evcilleştirme büyük ihtimalle farklı zaman ve mekânlarda gerçekleşmiştir. Böylece

farklı köpek ırkları oluşmuş ve bunlar arasında, insanın işine en çok yarayan köpekler

tutulup, diğerleri üretim dışı bırakılmıştır. Kurttan köpeğe geçiş, yine evcilleşmenin ve insanlarla birlikte yaşamanın sonucu olarak ortaya çıkan ve binlerce yıldır süregelen

bir olaydır. Bu zaman içinde hayvanlar psiko-genetik ve hatta anatomik olarak da değişikliklere uğramışlardır. Kurda ait davranışların, köpekte %50 oranında değiştiği iddia edilmektedir. Geriye kalan %50 oranındaki ortak davranış biçimleri, çok uzun zamandan beri kurtlardan çok uzak yaşamasına rağmen mevcuttur. Yani köpek, halen kurtlara ait içgüdüler taşımaktadır. Bu içgüdüler, köpeğin avlanması, kilometrelerce gezmesi, alan koruması, gıdasını seçmesi ve çiftleşmesi için programlanmıştır. Bu içgüdüleri tatmin etme imkânı bulamayan köpeğin, bize belli etmese de stres içinde olması kaçınılmazdır.

Evcilleşmenin temelinde, içgüdüleri kontrol edebilme yeteneği vardır. Bir canlı (insan dahil) içgüdülerini ne denli kontrol edebiliyorsa, o kadar evcildir. Beynin prefrontal (ön alın) bölgesi bu yetenekten sorumludur ve bu bölge bakımından en gelişmiş canlı, insandır. Köpekte de insan kadar olmasa da, bu bölge oldukça gelişmiştir. Kediyle kıyaslanacak olursa, bu gelişim, köpekte daha fazladır. Maymunda ise, bu bölge köpeğinkinden daha büyüktür, ancak büyüklük tek başına yetmemekte, bu alanın kullanılma oranı da önem taşımaktadır. Bu alan kullanıldıkça sinir hücreleri arasında bağlantılar gelişmekte ve kontrol yeteneği artmaktadır. Bu bakımdan köpeklerin, içgüdülerine daha hâkim hayvanlar olduğu söylenebilir. Zaten maymunun evcil olmadığını herkes bilir. Kavram kargaşası olmasın diye açıklamakta yarar var; maymun gibi, insanla anlaşan her hayvan evcil değildir, bunlar ehlileştirilmiş olan, yabanî hayvanlardır. Evcilleştirme ile ehlileştirme farklı kavramlardır. Evcil bir hayvanın doğan yavruları da evcildir, oysa ehli olan yabanî bir hayvanın yavrusu da yabanî doğar ve bizimle anlaşabilmesi için ehlileştirilmesi gerekir.

Bu yazıya ilk yorumu yazın